Czy MLM jest legalny? Co o marketingu sieciowym mówi polskie prawo

Kiedy mówisz, że zajmujesz się marketingiem sieciowym, prędzej czy później padnie pytanie: „A czy to w ogóle legalne?”

Rozumiem to. Naprawdę.

Mam 44 lata i pierwszy powiem, że masz prawo zadać to pytanie. Dziś traktuję je jako zdrowy sygnał. Kto pyta, ten myśli. A kto myśli, ten nie da się łatwo nabrać.

Sprawdźmy więc, czy MLM jest legalny i co na ten temat mówi polskie prawo. Po ludzku i bez prawniczych zagadek.

Czy MLM jest legalny?

Marketing sieciowy (MLM) jest w Polsce legalny, jeśli firma sprzedaje prawdziwe produkty klientom, a wynagrodzenie płynie głównie z ich sprzedaży i konsumpcji. Nielegalny jest system piramidy, a nie sam sposób sprzedaży przez sieć współpracowników.

To ważny niuans. Prawo nie zakazuje tego, że ludzie polecają produkty dalej i mają zespół. Zakazuje oszukańczego systemu, który tylko udaje sprzedaż.

Marketing sieciowy ocenia się w Polsce głównie według przepisów o ochronie konsumentów. Czym jest MLM, znajdziesz w artykule Czym jest MLM.

Co o marketingu sieciowym mówi polskie prawo?

Polska ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym zakazuje nieuczciwych praktyk rynkowych. Wśród tych, które są zakazane w każdych okolicznościach, jest także system typu piramida. Wynika to z dyrektywy Unii Europejskiej 2005/29/WE.

Art. 7 pkt 14 ustawy opisuje taki system jako program, w którym konsument wykonuje świadczenie w zamian za możliwość uzyskania korzyści materialnych zależnych przede wszystkim od wprowadzenia innych konsumentów, a nie od sprzedaży lub konsumpcji produktów.

Praktycznie: nie wystarczy, że firma udaje handel. Liczy się, na czym system naprawdę stoi.

Co reguluje prawo i na co uważać

Pytanie	Co jest w porządku	Co jest problemem
Za co płaci się wynagrodzenie	Za sprzedaż i konsumpcję produktów.	Głównie za pozyskiwanie kolejnych ludzi.
Kto kupuje	Klienci, także spoza zespołu.	Prawie wyłącznie członkowie systemu.
Co obiecują	Jasne zasady na piśmie.	Gwarantowane wyniki i nacisk na szybką decyzję.
Jak oceni to prawo	Legalny biznes.	Praktyka zakazana.

Czy gra piramidalna jest w Polsce przestępstwem?

Gra piramidalna jest w Polsce zakazana jako nieuczciwa praktyka rynkowa, a w zależności od okoliczności jej organizatorzy mogą odpowiadać także karnie, na przykład za oszustwo (art. 286 Kodeksu karnego). Konkretną kwalifikację zawsze ocenia policja, prokurator i sąd.

Uwaga wprost: nie będę tu podawał kolejnych przepisów. Nie jestem prawnikiem i przy tak poważnej sprawie nie chcę ryzykować, że coś uproszczę. Ważne, że odpowiedzialność ponosi przede wszystkim ten, kto taki system tworzy lub prowadzi.

O tym, jak rozpoznać piramidę w praktyce, piszę w artykule Czy MLM to piramida?.

Kto kontroluje marketing sieciowy?

Nad przestrzeganiem przepisów o nieuczciwych praktykach rynkowych czuwa Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), a kontrole przeprowadza także Inspekcja Handlowa. Pomocy konsumentom udzielają ponadto powiatowi (miejscy) rzecznicy konsumentów. Niektórych obszarów pilnują też inne organy, na przykład żywności Państwowa Inspekcja Sanitarna.

Za naruszenie zakazu nieuczciwych praktyk przedsiębiorcy grożą sankcje. Kwot tu nie omawiam, to sprawa urzędu i firmy.

Dla ciebie przydatne jest jedno: jeśli masz poczucie, że firma zachowuje się nieuczciwie, masz się gdzie zwrócić.

O co zapytać, zanim w coś wejdę?

Zanim wejdziesz do marketingu sieciowego, zapytaj o źródło wynagrodzeń, obowiązkowe zakupy, warunki zakończenia współpracy i o to, czy firma da ci zasady na piśmie. Uczciwa firma nie ma problemu z odpowiedzią. Kto unika odpowiedzi albo mówi ci, że nie wolno ci pytać, wysyła ci jasny sygnał.

Ja nigdy nie potraktowałbym pytania jako obrazy. Dobre pytanie to dowód, że traktujesz sprawę poważnie. A ten, kto cię uczy, powinien się cieszyć, że myślisz.

1. Za co płaci się wynagrodzenie? Chcę to zobaczyć w dokumencie, nie na prezentacji.
2. Czy muszę coś kupować? I ile, jak często i dlaczego.
3. Co, jeśli skończę? Jak wygląda zwrot towaru i zakończenie współpracy.
4. Kto mi to proponuje? Osoba, która mnie uczy, czy osoba, która ma mnie tylko zarejestrować.
5. Jak to jest z podatkami i działalnością gospodarczą? Tego nie rozstrzygaj w internecie, zapytaj księgowego.

Kolejne konkretne pytania znajdziesz w artykule Jak wybrać firmę MLM.

Najczęstsze pytania

Czy marketing sieciowy jest w Polsce legalny?

Tak, marketing sieciowy jest w Polsce legalny, jeśli firma sprzedaje prawdziwe produkty, a wynagrodzenia płyną głównie z ich sprzedaży i konsumpcji. Zakazany jest system piramidy, w którym płaci się za pozyskiwanie kolejnych ludzi. Jak jest w konkretnej firmie, oceń na podstawie jej zasad, a w razie wątpliwości skonsultuj się ze specjalistą.

Czy gra piramidalna jest przestępstwem?

Gra piramidalna jest zakazana, a w zależności od okoliczności jej organizatorzy mogą odpowiadać także karnie, na przykład za oszustwo (art. 286 Kodeksu karnego). Konkretną ocenę przeprowadza policja, prokurator i sąd. To nie jest porada prawna, przy jakiejkolwiek wątpliwości zwróć się do radcy prawnego lub adwokata.

Kto kontroluje marketing sieciowy i gry piramidalne?

Nieuczciwe praktyki rynkowe kontroluje UOKiK, a w terenie także Inspekcja Handlowa. Jeśli ktoś cię wprowadził w błąd, możesz zgłosić się do UOKiK albo do powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów, który udziela bezpłatnych porad. Przy podejrzeniu przestępstwa właściwa jest policja lub prokuratura.

Czy MLM to oszustwo?

Marketing sieciowy sam w sobie oszustwem nie jest. Oszukańczy jest system, który wprowadza ludzi w błąd co do istotnych spraw albo udaje sprzedaż, a w rzeczywistości płaci głównie za nabór. Dlatego ważne jest, żeby wybierać firmę głową, pytać o zasady i nie dać się wpędzić w szybką decyzję.

Czy muszę mieć działalność gospodarczą i płacić podatki?

To zależy od konkretnej sytuacji i od zasad współpracy z firmą, dlatego nie chcę tego upraszczać. Prowadzenie biznesu zwykle oznacza obowiązki wobec urzędów. Właściwą formę i obowiązki podatkowe rzetelnie wyjaśni ci księgowy albo doradca podatkowy, jeszcze zanim zaczniesz.

No i jak, legalne czy nie?

Uczciwy marketing sieciowy jest legalny. Piramida nie jest. A prawo patrzy na to, co w systemie naprawdę się dzieje, a nie na to, jak ładnie się nazywa.

Przy tarasie jest podobnie. Nie obchodzi mnie, jak ładnie wygląda projekt. Obchodzi mnie, co leży pod spodem.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak robię to ja, umów się na prywatną prezentację. Pytaj o cokolwiek, śmiało także o to.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (art. 7)
• Dyrektywa 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych
• Kodeks karny (art. 286, oszustwo)
• Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK)
• Rzecznicy konsumentów

Tom